Sociaal-liberaal burgerschap en de digitale verzuiling.

In het essay Burgerschap: een sociaal-liberale visie van de Mr. Hans van Mierlo Stichting wordt uiteengezet wat aan de basis moet liggen van sociaal-liberaal burgerschap. Zij stellen dat alle visies op burgerschap één centrale vraag delen: wat bindt burgers onderling? Tegenwoordig is nagenoeg heel de wereld met elkaar verbonden via het wereldwijde web, goed nieuws dus. Toch? Helaas is de huidige manier waarop burgers elkaar online tegenkomen één die menselijke zwaktes uitbuit, aangespoord door de commerciële belangen van een aantal grote internetbedrijven (Big Tech). Een belangrijk onderdeel van de sociaal-liberale visie op burgerschap is dat burgers om moeten kunnen gaan met verschil. Dat burgers ondanks fundamentele verschillen zich nog steeds verbonden voelen aan elkaar, dat zij weten dat hun eigen vrijheid om anders te zijn bij wederkerigheid dezelfde vrijheid betekent voor een ander. Een ander die misschien wel heel anders is. De binding tussen burgers moet bestendigd zijn tegen het conflict, de controverse en de rancune die ontstaat bij het omgaan met (menings)verschillen. Met de verzuiling heeft Nederland in de vorige eeuw een manier gekend om met verschil om te kunnen gaan. Door de verschillen gescheiden te houden en het contact tussen burgers te beperken kon men naast elkaar leven en het conflict beperken. Hoewel het conflict beperkt bleef was de afkeer tussen de zuilen enorm. Ook binnen de zuilen was er een grote druk zich te conformeren aan de interne norm. Dit is gelukkig niet wat D66 hoopt voor de samenleving in hun visie op burgerschap. Maar vandaag moeten wij constateren dat er opnieuw een verzuiling plaatsvindt, hoewel vooralsnog voornamelijk alleen digitaal merkbaar treedt het steeds meer naar buiten. Er ligt een grote taak voor de politiek om het tij te keren. In dit essay verken ik hoe deze nieuwe verzuiling enkele aspecten ondermijnt van de sociaal-liberale visie op burgerschap.

Algoritme gedreven gedrag en gedachte van het individu.

Burgers moeten in vrijheid hun leven vorm kunnen geven omdat ieder individu de ruimte moet krijgen “zich naar eigen inzicht (moreel) te kunnen ontwikkelen, tot inzichten te komen, en eigen keuzes te maken en daar verantwoordelijkheid voor te dragen.” De wijze waarop een individu zich op dit moment beweegt door het digitale landschap ondermijnt al deze vrijheden omdat de commerciële belangen van Big Tech het individu naar 'filter bubbels' leiden met een voorgeprogrammeerde werkelijkheid. Binnen deze hokjes bestaat er een hoog engagement met het platform (Facebook, Instagram, Twitter, etc.), wat de commerciële belangen van Big Tech baat, maar dit resulteert bij de gebruikers van de platformen in de erosie van het vertrouwen in elkaar en het afbrokkelende geloof in een gedeelde werkelijkheid, wat de samenleving schaadt. In het belang van de adverteerders worden de burgers met algoritmes gestuurd in hun gedrag, aandacht, en gedachten zonder dat zij dit zelf door hebben. Dit is een directe ondermijning van de vrijheid van het individu. In de aflevering van Zondag met Lubach op 18 oktober jongstleden wordt hier aandacht aan besteed.

In deze video komt al naar voren dat niet alleen de commerciële belangen en de macht van Big Tech de ontplooiing van sociaal-liberaal burgerschap in Nederland in de weg staat. De FVD ageert niet tegen deze digitale verzuiling. Sterker nog, de FVD streeft het creëren van een eigen zuil actief na door het publieke debat te verkokeren en daarmee inzichten te beperken voor de leden. In een artikel van het NRC van 7 juli 2020 viel te lezen dat Forum van Democratie een eigen journaal, uitgeverij, en mediazuil kent, en ernaar streeft dat de FVD “movement” zijn stempel drukt op onze cultuur en zelfs de wetenschap. De politieke potentie van het naar binnen keren en de harde kern opzwepen en vervreemden van de rest van de samenleving heeft zich op wereldschokkende manier bewezen met de Brexit en de verkiezing van Donald Trump. Als ik de door het NRC aangehaalde doelstellingen van het FVD lees zie ik mij Thierry Baudet voor als Dominic Cummings zoals geportretteerd door Benedict Cumberbatch in de film “Brexit: the uncivil war”. In de trailer komt al goed naar voren in hoeverre microtargeting met politieke advertenties een rol speelde in de winst van “Vote Leave”.

Omgaan met conflict door middel van dialoog.

Burgers moeten hun gedachten kunnen uitwisselen in een vrij en open debat en de dialoog is het middel dat het essay noemt om te kunnen omgaan met verschil in de samenleving. Verschil is een gevolg van een vrije samenleving en bij omgaan met verschil hoort conflict en daarom dialoog. Dialoog vereist dat je kan begrijpen waarom een ander iets denkt, voelt en wilt. Dat je je kunt inleven in de wereld van een ander. Op dit moment beheert Big Tech de plekken waar het maatschappelijke debat grotendeels plaatsvindt en bepaalt ook nog eens wat als waar gezien moet worden en wat wel en niet voldoet aan de normen van het publieke debat. Oftewel, commerciële belangen bepalen het publieke debat en het publieke debat is daarmee niet vrij en open. Terugkomend op het vorige punt, dialoog is haast niet mogelijk als er geen basis is voor een gedeelde werkelijkheid of een gedeelde waarheidsvinding. Gezien de ernst van de situatie kiest D66 de aanval en presenteerde onlangs een aanvalsplan tegen desinformatie waarin onder andere wordt opgeroepen om gepersonaliseerde advertenties te beperken, met speciale aandacht voor politieke advertenties, en algoritmes transparant en inzichtelijk te maken. Het is erg spijtig dat het publieke debat in deze mate is benadeeld door de potentie en de (schijn)verbondenheid van het internet.

Het essay herinnerd ons eraan dat sociaal-liberalen altijd beginnen bij het individu, en dat publieke problemen vaak worden ‘opgelost’ door bureaucratie vanuit de overheid in plaats van door democratie vanuit de samenleving. Gelukkig is D66 bezig met een politieke oplossing, maar hoe kan een individu hier zelf iets tegen doen?

Sociaal-liberaal burgerschap in mijn doen en laten.

De sociaal-liberale visie op burgerschap is een praktijk, het is primair een doen. Een concrete manier waarop ik iets heb gedaan is om samen met de overige leden van 'Digitaal66' een amendement in te dienen. De bedoeling van het amendement is om de effectiviteit van microtargeting met politieke advertenties op sociale media te ondermijnen. Politieke partijen zouden nog steeds het ene kunnen beweren aan mij en het tegenovergestelde aan mijn buurvrouw tijdens een verkiezingscampagne. Die vrijheid houden zij. Maar het amendement stelt de partij verplicht al hun politieke beloftes openbaar te maken op een overzichtelijke en toegankelijke manier zodat kiezers alle beloftes van een partij na kunnen gaan. Mijn buurvrouw en ik zullen daar beiden heen kunnen gaan en zien dat de aan ons gedane verkiezingsbeloftes tegenstrijdig zijn met andere beloftes in de lijst.

Naast politiek actief zijn binnen de vereniging probeer ik de begaande digitale paden te verlaten. Ik ben daarom begonnen met het leren van het maken van websites. Een persoonlijke website is volgens mij een goede eerst stap om het individu online weer zelfbeschikking en houvast te geven. Onderstaande video geeft een positief verhaal over de digitale revolutie waardoor ik mij graag laat inspireren. Er wordt gezegd dat zoals de industriële revolutie het automatiseren van de fysieke arbeid inhield, zo houdt de digitale revolutie het automatiseren van intelligentie in. Het grote probleem is dat tot dusverre weinig van deze automatisering in het belang van het publieke debat of belangrijke vrijheden van de burger is geweest. Maar de potentie is enorm! Het volgende wat ik graag zou willen maken is een persoonlijke zoekmachine die alleen zoekresultaten laat zien van een brede groep bronnen die ik vertrouw, Google heeft al een tool om hun zoekalgoritme te personaliseren om zo bewust te kiezen hoe men aan nieuwe inzichten komt.

Ook de sociaal-liberale burger heeft online namelijk nog veel te zoeken.